دور معیوب اضطراب
ترس و اضطراب شدید از کجا می آیند و چگونه از دست خارج می شوند

ترسی که نیاکان ما با دیدن یک ببر دندان شمشیری تجربه می کردند یا ترسی که ما امروزه در مواجهه با خودرویی که به سمت ما می آید ، تجربه می کنیم ، بسیار منطقی است. در حقیقت ، این ترس برای ما حیاتی و پراهمیت است ، زیرا ترس می تواند نشانه ای از یک خطر واقعی باشد و ما هم نیاز داریم که به این ترس منطقی واکنش نشان دهیم. ولی وقتی که ترس در شرایطی ایجاد می شود که تهدیدی وجود ندارد و بصورت نگرانی اغراق آمیز و شدید بروز می یابد ، اهمیت دارد که بفهمیم چنین ترس و اضطراب مخربی چگونه ساخته شده است. در چنین شرایطی اضطراب در یک چرخه معیوب قرار می گیرد:
محرک های فعال ساز درونی یا بیرونی
یک واقعه ، موقعیت یا فکر می تواند اضطراب پیچیده ای ایجاد کند. بعنوان مثال ، فکر کردن به یک آزمون پیش رو می تواند یک محرک درونی باشد. چیزهایی نظیر یک سگ بزرگ ، یا شرایط ناآشنا (یک مهمانی ، گروه درمانی ، شغل جدید) نمونه هایی از محرک های بیرونی اضطراب زا باشند.
1- درک یک فعال ساز
راه اندازهایی نظیر فکر کردن به یک آزمون پیش رو (= راه انداز درونی) یا وجود یک غریبه در یک گروه (=محرک بیرونی)
2- ارزیابی یک فعال ساز
ادراک و برداشت منفی ما از یک فعال ساز با افکار نگران کننده همراه می شوند . بعنوان مثال “آیا می توانم انجامش دهم” یا نمی دانم چطور انجامش دهم . همه فکر می کنند که من عجیب و غریب هستم.”
3- احساس ترس و اضطراب
افکار منفی اضطراب را فعال می کنند و اضطراب سبب ایجاد عدم اطمینان و ناراحتی می شود.
4- تغییرات جسمانی:
احساس ترس و اضطراب سبب بروز علایم جسمانی نظیر تپش قلب ، تهوع ، لرزش یا تعریق می شود.

سپس ما این نشانه ها را ترس آور ادراک می کنیم. یعنی احساس می کنیم که واقعاً در خطر هستیم. ما نشانه های جسمانی را دلایلی بر وجود تهدید تفسیر کرده و سپس چرخه ی معبوبی شروع می شود و ادامه می یابد (ادراک — ارزیابی — احساس — تغییرات جسمانی)
همچنین رفتار اجتنابی این چرخه را تشدید می کند: بسیاری از انسان ها برای کاهش اضطراب از موقعیت ها یا اعمالی که اضطراب زا هستند اجتناب می کنند. بعنوان مثال ممکن است دعوت به یک مهمانی را نپذیرید تا با غریبه ها حرف نزنید . ممکن است با اجتناب کردن بطور موقت و کوتاه مدت از اضطراب رها شوید ولی در بلندمدت و در مواجهه با شرایط مشکل ساز رفتار اجتناب سبب تشدید اضطراب می شود. یعنی اجتناب تجربه مثبت در اختیار ما قرار نمی دهد و راه حلی در هنگام بروز اضطراب به ما نشان نمی دهد.
مهم است که این چرخه معیوب را بشناسیم و گام های هدفمندی برای شکستن این چرخه برداریم تا بتوانیم ترس و اضطراب خویش را کنترل کنیم.
جهت راهنمایی و خدمات بیشتر به کلینیک جامع روانشناسی کودک و نوجوان دکتر کرم پور مراجعه کنید.